చెన్నై: దక్షిణాది సినీ పరిశ్రమలో తనదైన ముద్ర వేసిన సీనియర్‌ నటి ‘షావుకారు’ జానకి (94) కన్నుమూశారు.

కొంతకాలంగా వృద్ధాప్య సమస్యలతోపాటు అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న ఆమె చెన్నైలోని ఓ ప్రైవేటు ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ శుక్రవారం మధ్యాహ్నం 1.59 గంటలకు తుదిశ్వాస విడిచారు.

ఆమె భౌతికకాయాన్ని చెన్నై తేనాంపేటలోని స్వగృహానికి తరలించారు. సినీ ప్రముఖులు, అభిమానుల సందర్శనార్థం శనివారం మధ్యాహ్నం వరకు అక్కడే ఉంచి.. ఆదివారం అంత్యక్రియలు నిర్వహించనున్నట్లు కుటుంబ సభ్యులు తెలిపారు.

జానకికి ఇద్దరు కుమార్తెలు యజ్ఞప్రభ, సచీరావ్‌, కుమారుడు వెంకటరమణ శంకరమంచి ఉన్నారు. నలుగురు మనవలు, నలుగురు మునిమనవళ్లు ఉన్నారు. మనవరాలు వైష్ణవి అరవింద్‌ కూడా సినీరంగంలో స్థిరపడ్డారు. 

జానకి సోదరి, ప్రముఖ నటి దివంగత కృష్ణకుమారి కూడా దక్షిణాది చిత్రసీమలో ఒకప్పుడు అగ్ర కథానాయికగా వెలుగొందారు.

‘షావుకారు’ జానకి కథ కేవలం ఒక విజయవంతమైన సినీ నటి కథ కాదు. రేడియో కళాకారిణిగా మొదలై.. కథానాయికగా ఎదిగి.. సహాయ పాత్రల్లోనూ చెరగని ముద్ర వేసి.. నిర్మాతగా మారి.. నాటకరంగం, టెలివిజన్‌, డబ్బింగ్‌, వ్యాఖ్యాతగా కూడా తన ప్రతిభను చాటిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆమె.

‘షావుకారు’తో ఇంటిపేరుగా మారిన జానకి

ఆమె అసలు పేరు శంకరమంచి జానకి. అయితే తెలుగు ప్రేక్షకులకు ఆ పేరు కంటే ‘షావుకారు జానకి’గానే ఆమె చిరపరిచితురాలు. 1950లో విడుదలైన ‘షావుకారు’ ఆమె తొలి చిత్రం. ఆ సినిమాతో వచ్చిన గుర్తింపే ఆమె పేరులో శాశ్వతంగా భాగమైంది.

ఎల్వీ ప్రసాద్‌ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో ఆమె సుబ్బులు అనే పల్లెటూరి యువతి పాత్రలో నటించారు. సహజమైన కథనం, వాస్తవిక పాత్రలు, సహజ సంభాషణలతో తెలుగు సినిమా ఒక కొత్త దశలోకి అడుగుపెడుతున్న సమయంలో వచ్చిన ఈ చిత్రం జానకి సినీ జీవితానికి బలమైన పునాది వేసింది.

ఈ సినిమా ఎన్టీఆర్‌, ఎస్వీ రంగారావులకు కూడా ప్రారంభ దశలోని ముఖ్యమైన చిత్రాల్లో ఒకటి.

ఆర్థిక కష్టాలే సినిమాల్లోకి తెచ్చాయి

జానకి సినీప్రయాణం అనుకోని విధంగా ప్రారంభమైంది. 1940లలోనే ఆమె తన చెల్లెలు కృష్ణకుమారితో కలిసి మద్రాసులోని ఆకాశవాణి బాలల కార్యక్రమం **‘బాలానందం’**లో పాల్గొన్నారు. ఇద్దరూ పాడిన పాట వారి జీవితాల్లో కొత్త మలుపునకు కారణమైంది.

ఆ తర్వాత జానకికి రేడియో నాటకాలలో అవకాశాలు వచ్చాయి. నాట్యంపైనా ఆమెకు మంచి పట్టు ఉండేది. ఆమె గళాన్ని విన్న దర్శకుడు, నిర్మాత బి.ఎన్‌.రెడ్డి ఆమె గురించి తెలుసుకున్నారు. కె.వి.రెడ్డి దర్శకత్వంలో రూపొందుతున్న ‘గుణసుందరి కథ’లో నటించే అవకాశం కల్పించాలని కూడా ఆయన ప్రయత్నించారు.

అయితే జానకి తల్లిదండ్రులు సినిమాల్లోకి పంపేందుకు అంగీకరించలేదు. ఆమెకు 15 ఏళ్ల వయసులోనే శంకరమంచి శ్రీనివాసరావుతో వివాహం జరిగింది.

వివాహం తర్వాత కుటుంబంలో ఆర్థిక ఇబ్బందులు రావడంతో జానకి మళ్లీ నటన వైపు దృష్టి సారించారు. అప్పటికే ఆమె ఓ బిడ్డకు తల్లి. భర్త, ఒడిలో బిడ్డతో కలిసి బి.ఎన్‌.రెడ్డిని కలసి అవకాశం అడిగారు. ఆయన సూచనతో నిర్మాతలు నాగిరెడ్డి, చక్రపాణిలను కలిశారు.

అలా ‘షావుకారు’లో కథానాయికగా అవకాశం దక్కింది.

‘హీరోయిన్‌గా పనికిరావు’ అన్న మాటే సవాలైంది

‘షావుకారు’ విజయం జానకికి మంచి గుర్తింపు తెచ్చినా.. వెంటనే అవకాశాలు వెల్లువెత్తలేదు. ఒక దశలో దర్శకుడు కె.వి.రెడ్డిని కలిసినప్పుడు ‘నీకు ఇక సినిమాలు రావు.. హీరోయిన్‌గా పనికిరావు’ అని చెప్పారని జానకి పలు సందర్భాల్లో గుర్తు చేసుకున్నారు.

ఆ మాటలు ఆమెను వెనక్కి తగ్గించలేదు. పట్టుదలతో ప్రయత్నించి ‘ముగ్గురు కొడుకులు’లో అవకాశం దక్కించుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఆమె కెరీర్‌ వేగంగా పుంజుకుంది.

1955లోనే పలు భాషల్లో 11 చిత్రాల్లో నటించేంతగా బిజీ కథానాయికగా మారారు. అక్కడి నుంచి ఆమె వెనుదిరిగి చూడలేదు.

కథానాయికగా మాత్రమే కాదు.. పాత్ర ఏదైనా తనదైన ముద్ర

జానకి కేవలం హీరోయిన్‌ పాత్రలకే పరిమితం కాలేదు. కథలో తన పాత్రకు ప్రాధాన్యం ఉంటే సహాయ పాత్రలకూ అంగీకరించారు. అందుకే ఆమె నటించిన పాత్రలు అనేక తరాల ప్రేక్షకులకు గుర్తుండిపోయాయి.

‘కన్యాశుల్కం’లో బుచ్చమ్మ, ‘సంసారం ఒక చదరంగం’లో చిలకమ్మ, ‘రోజులు మారాయి’లో గడుసైన యువతి, ‘మంచి మనసులు’లో అంధురాలు, ‘శ్రీ వేంకటేశ్వర మహాత్మ్యం’లో ఎరుకలసాని, ‘మంచి కుటుంబం’లో ఇంగ్లిష్‌ మాట్లాడే మహిళ, ‘డాక్టర్‌ చక్రవర్తి’లో అసూయపడే భార్య.. ఇలా పాత్రకు పాత్రకు పూర్తి భిన్నమైన నటనను ప్రదర్శించారు.

‘అక్కా చెల్లెలు’లోని ‘పాండవులు పాండవులు తుమ్మెదా’ పాటలో ఆమె అభినయం అప్పట్లో ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంది.

‘ఉండమ్మా బొట్టు పెడతా’, ‘ఖైదీ బాబాయ్‌’, ‘వేములవాడ భీమకవి’, ‘తాయారమ్మ బంగారయ్య’, ‘గోపాలరావు గారి అమ్మాయి’, ‘బెజవాడ బెబ్బులి’, ‘గీతాంజలి’, ‘బాబు బంగారం’, ‘అన్నీ మంచి శకునములే’ వంటి చిత్రాల్లోనూ ఆమె తనదైన శైలిలో కనిపించారు.

తెలుగు కంటే తమిళం, కన్నడలో ఎక్కువ సినిమాలు

జానకి ప్రతిభ తెలుగు చిత్రసీమకే పరిమితం కాలేదు. తమిళం, కన్నడ భాషల్లో ఆమె ఎక్కువ సినిమాల్లో నటించారు.

రచయిత ఆరుద్ర ఒక సందర్భంలో ఆమెను త్యాగరాజ కీర్తనతో పోల్చారని చెబుతారు. త్యాగరాజు తెలుగువారైనా తమిళనాడులో ఆయన కీర్తనలకు విస్తృత ఆదరణ లభించినట్లే.. జానకి ప్రతిభకు కూడా తమిళ చిత్రసీమలో విశేషమైన గుర్తింపు లభించిందని ఆయన ప్రశంసించినట్లు జానకి గుర్తు చేసుకునేవారు.

‘శ్రీ వేంకటేశ్వర మహాత్మ్యం’ చిత్రీకరణ సమయంలో తన నటనను చూసి కె.వి.రెడ్డి గతంలో చెప్పిన మాటలను వెనక్కి తీసుకున్నారని కూడా జానకి చెప్పేవారు.

‘దేవదాసు’లో పార్వతి పాత్ర చేజారింది

జానకి సినీ జీవితంలో అత్యంత బాధ కలిగించిన సంఘటనల్లో **‘దేవదాసు’**లో పార్వతి పాత్రను కోల్పోవడం ఒకటి.

1953లో విడుదలైన ఈ చిత్రంలో ఏఎన్నార్‌ సరసన సావిత్రి పార్వతి పాత్రలో నటించారు. అయితే తొలుత ఆ పాత్రకు జానకినే ఎంపిక చేసినట్లు ఆమె స్వయంగా పలు సందర్భాల్లో వెల్లడించారు.

పార్వతి పాత్ర కోసం ఆమెకు దుస్తులు కూడా సిద్ధం చేశారు. ఏఎన్నార్‌తో కలిసి ‘ఓ దేవదా’ పాట కోసం వారం రోజులపాటు రిహార్సల్స్‌ కూడా చేశారు. అయితే చిత్రీకరణకు ముందు నిర్మాత డి.ఎల్‌. నారాయణ నుంచి ఆ సినిమాలో తాను లేనని చెబుతూ లేఖ వచ్చింది.

ఆ పాత్ర సావిత్రికి వెళ్లింది. సినిమా ఘనవిజయం సాధించింది. ఒకవేళ తాను ‘దేవదాసు’లో పార్వతి పాత్ర పోషించి ఉంటే తన సినీప్రయాణం మరోలా ఉండేదని జానకి ఒక ఇంటర్వ్యూలో గుర్తు చేసుకున్నారు.

నిర్మాతగానూ మారారు

నటనతోనే ఆగిపోకుండా జానకి నిర్మాణ రంగంలోకి కూడా అడుగుపెట్టారు. కె.బాలచందర్‌ దర్శకత్వంలో రూపొందిన ‘కావియతలైవి’తోపాటు ‘రంగరాట్టినమ్‌’ అనే తమిళ చిత్రాన్ని నిర్మించారు.

సినిమాల్లో కొనసాగుతూనే నాటకరంగంతోనూ అనుబంధాన్ని కొనసాగించారు. బుల్లితెరపైనా పలు ధారావాహికల్లో నటించారు. ‘వరూధిని పరిణయం’ వంటి కార్యక్రమాల్లో ఆమె కనిపించారు.

గొప్ప వక్త.. వ్యాఖ్యాత.. డబ్బింగ్‌ కళాకారిణి

జానకి నటిగానే కాకుండా మంచి వక్తగా కూడా పేరు తెచ్చుకున్నారు. పలు కార్యక్రమాలకు వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించారు. తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, హిందీ తదితర భాషలపై ఆమెకు మంచి పట్టు ఉండేది.

ఆమె వాక్చాతుర్యాన్ని గమనించిన ఎన్టీఆర్‌.. ‘జయసింహ’ చిత్రంలో వహీదా రెహమాన్‌ పోషించిన పాత్రకు జానకితో డబ్బింగ్‌ చెప్పించారు.

అంటే.. ఒకే రంగంలో ఒకే రకమైన పాత్రలకు పరిమితం కాకుండా తన గళం, భాష, నటన, వక్తృత్వం.. అన్నింటినీ ఆమె తన కెరీర్‌లో ఉపయోగించుకున్నారు.

మహాత్మాగాంధీకి సేవ చేసే అవకాశం

తన జీవితంలో అత్యంత అదృష్టంగా భావించిన మరో అనుభవం మహాత్మాగాంధీకి సేవ చేసే అవకాశం రావడం.

1946లో ఆంధ్ర మహిళా సభలో చదువుకుంటున్న సమయంలో హిందీ ప్రచార సభ కార్యక్రమం కోసం గాంధీజీ అక్కడికి వచ్చారు. ఆయన భోజనం, వసతి తదితర ఏర్పాట్లను చూసేందుకు జానకితో పాటు మరికొందరిని దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ వాలంటీర్లుగా నియమించారు.

ఆ సమయంలో గాంధీజీకి సేవ చేసే అవకాశం తనకు లభించడాన్ని జానకి జీవితాంతం గొప్ప అదృష్టంగా భావించేవారు.

సోదరి కృష్ణకుమారి కూడా ప్రముఖ నటి

జానకి కుటుంబం నుంచి మరో ప్రముఖ సినీ నటి కృష్ణకుమారి.

జానకి చెల్లెలైన కృష్ణకుమారి కూడా స్వశక్తితో అవకాశాలు సంపాదించుకుని జానపద, చారిత్రక చిత్రాల్లో అగ్ర కథానాయికగా ఎదిగారు. తెలుగు చిత్రసీమలో ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ఇద్దరు అక్కాచెల్లెళ్లు తమదైన గుర్తింపును సంపాదించుకోవడం విశేషం.

‘షావుకారు’ జానకి పేరు ఎలా వచ్చింది?

జానకి అసలు పేరు శంకరమంచి జానకి. ‘షావుకారు’ సినిమా ఆమెకు పేరు తెచ్చిన తర్వాత అదే ఆమెకు ఇంటిపేరుగా మారింది.

తమిళ చిత్రసీమలోకి ఆమె ప్రవేశించే సమయానికి వీఎన్‌ జానకి అనే మరో నటి అక్కడ ఉన్నారు. ఆమె తర్వాత నటుడు, తమిళనాడు మాజీ ముఖ్యమంత్రి ఎంజీ రామచంద్రన్‌ జీవిత భాగస్వామిగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు.

ఇద్దరు జానకిల మధ్య గందరగోళం లేకుండా ఉండేందుకు తమిళ ప్రేక్షకులు శంకరమంచి జానకిని ‘సౌకార్‌ జానకి’ అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఆ పేరు క్రమంగా తెలుగు ప్రేక్షకుల్లోనూ ‘షావుకారు జానకి’గా స్థిరపడింది.

90 ఏళ్ల వయసు వరకూ కెమెరా ముందు

సినీ ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పుడు ఆమె వయసు 18 ఏళ్లు. ఆ తర్వాత దాదాపు ఏడు దశాబ్దాలకుపైగా చిత్రసీమలో కొనసాగారు.

కథానాయికగా మొదలై.. తల్లి, అత్త, అమ్మమ్మ, ఇతర సహాయ పాత్రల వరకూ అనేక తరాల పాత్రలకు జీవం పోశారు. 90 ఏళ్ల వయసు వరకూ కెమెరా ముందు కనిపించడం ఆమె సుదీర్ఘ నటప్రస్థానానికి నిదర్శనం.

బెంగళూరు సమీపంలోని తన సోదరి కృష్ణకుమారి ఎస్టేట్‌లో ఎనిమిది ఎకరాల విస్తీర్ణంలో కొంతకాలం నివసించిన జానకి.. చివరి రోజుల్లో కుటుంబ సభ్యులతో ఎక్కువ సమయం గడిపారు.

భర్తతో జీవితంలో విభేదాలు వచ్చినప్పటికీ ఆయన చివరి రోజుల్లో మానవతా దృక్పథంతో అండగా నిలిచినట్లు ఆమె గురించి తెలిసినవారు చెబుతారు.

ఒక తరం నటి కాదు.. ఎన్నో తరాల జ్ఞాపకం

షావుకారు జానకి సినీప్రయాణాన్ని ఒక విజయవంతమైన హీరోయిన్‌ కథగా మాత్రమే చూడలేం. రేడియో నుంచి సినిమా వరకు.. హీరోయిన్‌ నుంచి క్యారెక్టర్‌ ఆర్టిస్టుగా.. తెలుగు నుంచి తమిళం, కన్నడ వరకు.. నటన నుంచి నిర్మాణం, నాటకం, టెలివిజన్‌, డబ్బింగ్‌, వ్యాఖ్యాత వరకు.. దాదాపు ఏడు దశాబ్దాలపాటు ఆమె ప్రయాణించారు.

తనను తాను నిరూపించుకోవాల్సిన ప్రతి దశలోనూ కొత్త సవాళ్లను స్వీకరించారు. ‘సినిమాలకు పనికిరావు’ అన్న విమర్శ నుంచి అదే దర్శకుడి ప్రశంసలు అందుకునే స్థాయికి ఎదిగారు.

అందుకే శంకరమంచి జానకి అనే పేరు కంటే ‘షావుకారు జానకి’ అనే పేరు దక్షిణాది ప్రేక్షకుల జ్ఞాపకాల్లో మరింత బలంగా నిలిచిపోయింది.

తొమ్మిది దశాబ్దాల జీవితంలో ఎన్నో పాత్రలు పోషించిన ఆమె.. చివరకు ఒక గొప్ప నటనా ప్రయాణానికి తెరదించారు. కానీ ఆమె పోషించిన పాత్రలు, పలికిన సంభాషణలు, తెరపై పంచిన అభినయం మాత్రం తెలుగు, తమిళ ప్రేక్షకుల జ్ఞాపకాల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతాయి.