కడప: ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో మధ్యాహ్న భోజనాన్ని మరింత సమర్థంగా, పారదర్శకంగా అందించేందుకు వైఎస్సార్‌ కడప జిల్లాలో అమలు చేస్తున్న స్మార్ట్‌ కిచెన్‌ కార్యక్రమాన్ని నీతి ఆయోగ్‌ ప్రశంసించింది. జిల్లా కలెక్టర్‌ చెరుకూరి శ్రీధర్‌ చొరవతో, విద్యాశాఖ మంత్రి నారా లోకేష్‌ ప్రోత్సాహంతో 2025లో కడపలో పైలట్‌ ప్రాజెక్టుగా దీనిని ప్రారంభించారు.

సాంకేతికత, ఆధునిక మౌలిక వసతులు, సమర్థవంతమైన రవాణా, పర్యావరణహిత చర్యలు, మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని సమన్వయం చేసి పాఠశాల భోజన పంపిణీ వ్యవస్థను కొత్త స్థాయికి తీసుకెళ్లినట్లు పేర్కొంది.

నీతి ఆయోగ్‌ ఎక్స్ లో తన అధికారిక ఖాతాలో కడప స్మార్ట్‌ కిచెన్లను ప్రస్తావిస్తూ, Aspirational Districts, Aspirational Blocks కార్యక్రమాల కింద అమలు చేస్తున్న ఈ నమూనా రోజువారీ ప్రజా సేవను మరింత సమర్థవంతంగా, స్థిరమైనదిగా, ప్రజాకేంద్రితంగా మార్చగలదని పేర్కొంది.

ప్రస్తుతం జిల్లాలోని 38 స్మార్ట్‌ కిచెన్ల ద్వారా దాదాపు లక్ష మంది పిల్లలకు ప్రతిరోజూ భోజనం అందుతున్నట్లు నీతి ఆయోగ్‌ తెలిపింది. భోజనాన్ని పాఠశాలలకు చేర్చేందుకు 105 ఆప్టిమైజ్డ్‌ రూట్లను, 95 ప్రత్యేక వాహనాలను వినియోగిస్తున్నట్లు వివరించింది. దీంతో విద్యార్థులకు పోషకాహారం నిర్ణీత సమయంలో, నమ్మకంగా చేరేలా వ్యవస్థను రూపొందించినట్లు పేర్కొంది.

టెక్నాలజీతో భోజన పంపిణీ

స్మార్ట్‌ కిచెన్‌ విధానంలో వంట ప్రక్రియను కేంద్రీకృతం చేసి యాంత్రీకరణను ఉపయోగిస్తున్నారు. ఆహార నాణ్యత, పరిశుభ్రత కోసం ప్రామాణిక ఫుడ్‌ సేఫ్టీ ప్రొటోకాల్స్‌ అమలు చేస్తున్నారు.

భోజనాన్ని పాఠశాలలకు తరలించే వాహనాలకు GPS ఆధారిత ట్రాకింగ్‌ ఉండటంతో వాహనం ఎక్కడ ఉంది, భోజనం ఎప్పుడు చేరుతుంది వంటి వివరాలను పర్యవేక్షించే అవకాశం ఉంటుంది. దీనికి తోడు రియల్‌టైమ్‌ మానిటరింగ్‌ డ్యాష్‌బోర్డులను ఉపయోగిస్తున్నారు.

విద్యార్థులు, తల్లిదండ్రులు, పాఠశాలల నుంచి నేరుగా అభిప్రాయాలను సేకరించేందుకు QR కోడ్‌ ఆధారిత ఫీడ్‌బ్యాక్‌ వ్యవస్థను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. దీంతో భోజన సరఫరా వ్యవస్థలో పారదర్శకత, ట్రేసబిలిటీ, జవాబుదారీతనం పెరుగుతుందని నీతి ఆయోగ్‌ పేర్కొంది.

పర్యావరణహిత స్మార్ట్‌ కిచెన్లు

స్మార్ట్‌ కిచెన్ల ప్రత్యేకత కేవలం భోజనాన్ని పెద్ద ఎత్తున తయారు చేయడం, పంపిణీ చేయడానికే పరిమితం కాలేదని నీతి ఆయోగ్‌ పేర్కొంది. సౌర విద్యుత్‌, ఎలక్ట్రిక్‌ మొబిలిటీ, ఇంధన సామర్థ్య వ్యవస్థలు, బయో డైజెస్టర్ల ద్వారా వ్యర్థాల నిర్వహణ వంటి చర్యలను కూడా ఇందులో భాగం చేశారు.

వంటశాలల్లో ఉత్పత్తి అయ్యే వ్యర్థాలను సమర్థంగా నిర్వహించడం ద్వారా పర్యావరణ ప్రభావాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు. రవాణాలో ఎలక్ట్రిక్‌ వాహనాల వినియోగం కూడా కార్బన్‌ ఉద్గారాలను తగ్గించే దిశలో భాగంగా ఉంది.

మహిళా సంఘాలకు కీలక పాత్ర

ఈ కార్యక్రమంలో మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs) కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. స్థానిక మహిళల భాగస్వామ్యంతో వంట, నిర్వహణ, పంపిణీ వంటి కార్యకలాపాల్లో కమ్యూనిటీ భాగస్వామ్యాన్ని పెంచుతున్నట్లు నీతి ఆయోగ్‌ పేర్కొంది.

దీంతో ప్రభుత్వ పథకాన్ని కేవలం అధికార యంత్రాంగం నిర్వహించే కార్యక్రమంగా కాకుండా స్థానిక సమాజం భాగస్వామ్యమయ్యే ప్రజా సేవగా మార్చినట్లు నీతి ఆయోగ్‌ అభిప్రాయపడింది.

కడపలో ఎలా ప్రారంభమైంది?

కడపలో స్మార్ట్‌ కిచెన్‌ కార్యక్రమాన్ని 2025లో పైలట్‌ ప్రాజెక్టుగా ప్రారంభించారు. కమలాపురం నియోజకవర్గంలోని సీకే దిన్నె ఎంపీపీ పాఠశాల ప్రాంగణంలో రూ.2 కోట్లతో ఏర్పాటు చేసిన సెంట్రలైజ్డ్‌ అడ్వాన్స్‌డ్‌ స్మార్ట్‌ కిచెన్‌ను విద్యాశాఖ మంత్రి నారా లోకేశ్‌ ప్రారంభించారు. అదే సమయంలో కమలాపురం, జమ్మలమడుగు, కడప ప్రాంతాల్లో మరో నాలుగు కిచెన్లను వర్చువల్‌గా ప్రారంభించారు.

తొలిదశలో ఐదు స్మార్ట్‌ కిచెన్లు 136 పాఠశాలల్లోని 10,332 మంది విద్యార్థులకు మధ్యాహ్న భోజనం అందించేలా ఏర్పాటు చేశారు. ప్రత్యేక వాహనాల ద్వారా భోజనాన్ని పాఠశాలలకు తరలించే విధానాన్ని అమలు చేశారు. సౌర విద్యుత్‌, RO నీటి ప్లాంట్‌, ఆహార నాణ్యత పర్యవేక్షణ వంటి అంశాలను ఈ నమూనాలో చేర్చారు.

తొలి దశ ఫలితాల ఆధారంగా జిల్లావ్యాప్తంగా ఈ విధానాన్ని విస్తరించేందుకు ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. 2025 చివరి నాటికి 33 స్మార్ట్‌ కిచెన్లు 11 మండలాల్లో ఏర్పాటు చేసి 1,24,689 మంది విద్యార్థులకు సేవలు అందించే లక్ష్యాన్ని ప్రకటించింది.

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా విస్తరించే ఆలోచన

కడపలో స్మార్ట్‌ కిచెన్ల పనితీరును పరిశీలించిన తర్వాత ఇదే నమూనాను రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తరించే ఆలోచనను ప్రభుత్వం వెల్లడించింది. విద్యార్థులు, తల్లిదండ్రుల నుంచి వచ్చే ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా కిచెన్ల పనితీరును మరింత మెరుగుపరచాలని అధికారులను ఆదేశించినట్లు అప్పట్లో మంత్రి నారా లోకేశ్‌ తెలిపారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న డొక్కా సీతమ్మ మధ్యాహ్న భోజన పథకం కింద ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో విద్యార్థులకు భోజనం అందుతోంది. స్మార్ట్‌ కిచెన్‌ నమూనా ద్వారా సంప్రదాయంగా ఒక్కో పాఠశాలలో వంట చేయడం కంటే కేంద్రీకృత వంట, నాణ్యత నియంత్రణ, ప్యాకింగ్‌, రవాణా, పర్యవేక్షణను ఒకే వ్యవస్థలోకి తీసుకురావడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

ఎందుకు ప్రాధాన్యం?

పాఠశాల మధ్యాహ్న భోజనం అనేది కేవలం ఆహార పంపిణీ కార్యక్రమం కాదు. విద్యార్థుల పోషకాహారం, పాఠశాల హాజరు, ఆరోగ్యం, చదువుపై దృష్టి వంటి అంశాలతో ఇది ముడిపడి ఉంటుంది. అందువల్ల పెద్ద సంఖ్యలో విద్యార్థులకు ప్రతిరోజూ ఒకే ప్రమాణాలతో సురక్షితమైన భోజనం అందించడం కీలకం.

ఈ నేపథ్యంలో కడప స్మార్ట్‌ కిచెన్‌ నమూనాలో వంట నుంచి విద్యార్థి చేతికి భోజనం చేరే వరకు ప్రతి దశను ట్రాక్‌ చేయడం ప్రధాన మార్పుగా కనిపిస్తోంది. GPS రవాణా, రియల్‌టైమ్‌ డ్యాష్‌బోర్డులు, QR ఫీడ్‌బ్యాక్‌ వంటి వ్యవస్థలు లోపాలను గుర్తించి సరిదిద్దేందుకు ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది.

నీతి ఆయోగ్‌ ప్రశంసతో కడప జిల్లా అమలు చేస్తున్న ఈ నమూనాకు జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు లభించింది. సాంకేతికత + మౌలిక వసతులు + పర్యావరణ పరిరక్షణ + మహిళల భాగస్వామ్యం కలిస్తే రోజువారీ ప్రభుత్వ సేవలను మరింత సమర్థంగా ఎలా అందించవచ్చో కడప స్మార్ట్‌ కిచెన్లు చూపిస్తున్నాయని నీతి ఆయోగ్‌ పేర్కొంది.