తస్లీమా నస్రీన్ కోలకతా వీడి ఎందుకు వెళ్లాల్సి వచ్చింది? ఇప్పుడు ఎలా తిరిగి వచ్చారు?

కోల్‌కతా: దాదాపు రెండు దశాబ్దాల తర్వాత బంగ్లాదేశ్‌కు చెందిన ప్రముఖ రచయిత్రి తస్లీమా నస్రీన్ కోల్‌కతాలో అడుగుపెట్టారు.

2007లో తీవ్ర నిరసనలు, భద్రతా ఆందోళనల నేపథ్యంలో కోల్‌కతాను వీడాల్సి వచ్చిన ఆమె, 17 ఏళ్లకు పైగా తిరిగి అక్కడికి వెళ్లలేకపోయారు. ఇప్పుడు రాజకీయ పరిస్థితులు మారడంతో ఆమె కోల్‌కతా పర్యటనకు అవకాశం లభించడం దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది.

కోల్‌కతాను ఎందుకు వీడాల్సి వచ్చింది?

మత ఛాందసవాదాన్ని, మహిళలపై వివక్షను తీవ్రంగా విమర్శించే రచనలతో తస్లీమా నస్రీన్ అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందారు. బంగ్లాదేశ్‌లో ఆమె రచనలు వివాదాస్పదంగా మారడంతో 1994లో దేశం విడిచి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. అనంతరం యూరప్‌లో కొంతకాలం నివసించిన ఆమె, 2004లో బెంగాలీ భాషా, సాంస్కృతిక అనుబంధం కారణంగా కోల్‌కతాకు వచ్చి స్థిరపడాలని నిర్ణయించుకున్నారు.

అయితే ఆమె ఆత్మకథ 'ద్విఖండితో' (Dwikhandito) సహా పలు రచనలను కొన్ని ముస్లిం సంస్థలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. అప్పటి సీపీఎం ప్రభుత్వం ఆ పుస్తకాన్ని పశ్చిమ బెంగాల్‌లో నిషేధించింది. తర్వాత కోర్టు ఆ నిషేధాన్ని రద్దు చేసినప్పటికీ వివాదం మాత్రం కొనసాగింది.

2007లో ఏం జరిగింది?

2007 నవంబరులో కోల్‌కతాలో తస్లీమా నస్రీన్‌కు వ్యతిరేకంగా భారీ ఆందోళనలు చెలరేగాయి. నగరంలోని పలు ప్రాంతాల్లో హింసాత్మక ఘటనలు చోటుచేసుకోవడంతో సైన్యాన్ని కూడా రంగంలోకి దింపాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. పరిస్థితులు అదుపు తప్పడంతో అప్పటి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమెను కోల్‌కతా నుంచి రహస్యంగా ఢిల్లీకి తరలించింది. అనంతరం ఆమె భారత్‌ను విడిచి యూరప్‌కు వెళ్లారు. కొంతకాలం తర్వాత దీర్ఘకాలిక వీసాపై మళ్లీ ఢిల్లీలో నివసించినప్పటికీ కోల్‌కతాకు తిరిగి వెళ్లేందుకు అవకాశం రాలేదు.

ఎందుకు తిరిగి వెళ్లలేకపోయారు?

తస్లీమా నస్రీన్‌పై కోల్‌కతా ప్రవేశానికి ఎలాంటి అధికారిక నిషేధం లేకపోయినా, భద్రతా కారణాలు, శాంతిభద్రతల సమస్యలను చూపుతూ వరుస ప్రభుత్వాలు ఆమె పర్యటనకు అనుమతి ఇవ్వలేదని ఆమె పలుమార్లు ఆరోపించారు. కోల్‌కతానే తన నిజమైన సాంస్కృతిక నివాసమని, అక్కడే జీవించాలని కోరుకున్నానని ఆమె అనేక సందర్భాల్లో వెల్లడించారు.

రాజకీయ కోణం

తస్లీమా నస్రీన్ అంశం పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయాల్లో కూడా కీలక అంశంగా మారింది.

సీపీఎం ప్రభుత్వ హయాంలో (2007): ఆందోళనలను నియంత్రించేందుకు, మత సామరస్యాన్ని కాపాడేందుకే ఆమెను కోల్‌కతా నుంచి తరలించాల్సి వచ్చిందని ప్రభుత్వం సమర్థించుకుంది. అయితే భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛకు బదులుగా మత ఛాందసవాదుల ఒత్తిడికి ప్రభుత్వం తలొగ్గిందని విమర్శలు వచ్చాయి.

తృణమూల్ కాంగ్రెస్ హయాంలో (2011–2026): మమతా బెనర్జీ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో కూడా తస్లీమా నస్రీన్ కోల్‌కతాకు తిరిగి రాలేకపోయారు. భద్రతా పరిస్థితులే కారణమని తృణమూల్ ప్రభుత్వం చెబుతుండగా, ముస్లిం ఓటు బ్యాంకును దృష్టిలో పెట్టుకుని ఆమెను దూరంగా ఉంచారని బీజేపీ ఆరోపిస్తూ వచ్చింది. అయితే ఇది బీజేపీ చేసిన రాజకీయ ఆరోపణ మాత్రమే; దీనికి సంబంధించి అధికారిక నిర్ధారణ లేదు.

బీజేపీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఏమి మారింది?

2026లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లో బీజేపీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత తస్లీమా నస్రీన్‌ను సాహిత్య కార్యక్రమానికి ఆహ్వానించారు. దాదాపు 17 ఏళ్ల తర్వాత కోల్‌కతాలో అడుగుపెట్టిన ఆమె దీనిని "ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన అనుభూతి"గా అభివర్ణించారు.

బీజేపీ నాయకులు దీనిని భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛకు విజయంగా పేర్కొంటూ, గత ప్రభుత్వాలు ఓటు బ్యాంకు రాజకీయాల కోసం ఆమెను దూరంగా ఉంచాయని విమర్శించారు. మరోవైపు గత ప్రభుత్వాలు మాత్రం తమ నిర్ణయాలు పూర్తిగా శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ కోసమేనని గతంలో వివరణ ఇచ్చాయి.